Oneindig verlangen

'over' Georges Bataille

Vitalisme van de verbeelding

Henri, de hoofdpersoon uit Batailles verhaal Julie.

“Hij verbeeldde zich niet langer dat zijn dood een zin zou hebben: in het uiterste geval had hij de algemene dwaasheid[1] in verband kunnen brengen met die van zijn innerlijk leven. Maar elk spoortje heimelijke lust om te lachen was in hem verdwenen. Hij voelde zich belachelijk en kon niet meer lachen: als hij, met een revolver in de hand, nog enige tijd bleef leven, zou dat zijn als drenkeling, overgeleverd aan een weids water en zonder iets om zich aan vast te klampen. De wereld mocht het verder zonder hem doen, hij zou verdwijnen.” (Het onmogelijke, 28)

Wanneer zelfs de verbeelding ons niets meer geeft om voor te leven dan is het einde nabij.

De wanhoop verschijnt wanneer we ons uitputten en niets vinden. Henri, die koortsachtig wacht op zijn geliefde Julie, realiseert zich plotseling:

“Ik wist het, dacht Henri, het voorwerp van mijn wachten was de dood! Julie heeft geen betekenis. Noch iets anders. Ik heb van haar gebruik gemaakt. ‘Zij was een springplank voor me’. … Julie had geen betekenis of hooguit een denkbeeldige. Maar nu Julie verdwenen was, scheen de rest leeg.” (Het onmogelijke, 24)

Een gebrek aan verbeelding, de dood der verbeelding, betekent het einde van onze kracht, macht en expansie. Maar we geven ons niet zomaar gewonnen. De zelfverbeelding laten we niet snel los. Desnoods gebruiken we de meest duistere en destructieve paden om haar te handhaven – zoals een met tegenslag kampende schrijver:

“Wie alles heeft verloren klampt zich vast, als aan een laatste halm, aan de hoop op roem of literair schandaal” (Cioran 2001, 74).

We geven ons verlangen niet zomaar op, het laat zich niet snel uitdoven.[2]

Het vitalisme van de verbeelding staat het ons niet toe.

Niet simpelweg ‘krachten’ of ‘instincten’ vormen de basis van het bestaan (de ‘levenskracht’ van het vitalisme), maar verbeelde krachten. Ongekende krachten komen vrij als we ons verbeelden dat zelfs de dood zin heeft, en we kunnen ons dan zelfs massaal de dood in jagen. En kijk maar eens hoe een gedreven kleine man meer schrik weet aan te jagen dan een grote sterkere, hoe David Goliath versloeg, en hoe de fysiek gebrekkige mens de heerser der schepping werd.


[1] Het verhaal is geschreven in 1944.

[2] Vandaar Batailles kritiek op het boeddhisme waarin het afschudden van illusies, en daarmee het uitdoven van het verlangen, als het doel van een levenspraktijk wordt gesteld. Kan een dergelijke praktijk dan nog in iets anders uitmonden dan in het tegendeel van het leven?