Oneindig verlangen

'over' Georges Bataille

Virtualiteit en spiritualiteit

Nogmaals een probleem van de postmoderne theorie: namelijk dat het onze gehele werkelijkheid dreigt op te vatten als een spel: een constructie, manipuleerbaar (zelfs het lichaam kan ‘gebouwd’ worden). Maar het ‘vergeet’ datgene wat niet binnen onze gefabriceerde kaders valt: het onmogelijke, dat wat we niet kunnen integreren in ons zelfverstaan (lichamelijk verval, excessen, dierlijkheid, heiligheid, absurditeit, waanzin, God …).

Dus hoezeer de impact van een autobotsing ook al van tevoren is berekend en bestudeerd, en we op basis daarvan onze maatregelen hebben genomen om ‘meer mogelijk te maken’, een crash kan nog altijd de grenzen van het draagbare te buiten gaan en tot de dood leiden. En zo kan een voetballer nog altijd uit het veld springen en de brutale opmerkingen van een toeschouwer beantwoorden met een karatetrap – hoezeer we ook alles netjes binnen de perken proberen te houden.

De grenzen van het mogelijke, de spelregels, worden niet alleen voortdurend (technologisch) verlegd en bijgesteld, ze staan als (af)scheiding ook continu onder druk en worden bedreigd door dood en geweld.

Het postmoderne virtualiseringsideaal wil echter alles temmen, reguleren, tot een spel maken (en de marketing spint garen bij deze vormen van geloof). Maar niet alles is om te lachen en geschikt voor lichtzinnigheid. De natuur kent een zwaarte die grenzen blijft stellen. Zwaartekracht, woede-uitbarstingen, RSI en dood maken duidelijk dat niet alles op te heffen is en uit schone schijn bestaat. Het virtualiseringsverhaal is daarom vooral een idealisering (een ideologie).

Naast wat we technisch realiseren is nog steeds een andere vorm van ‘realisering’ van belang.[1] Een ‘realisering’ door het besef van onze grenzen, en niet door een veronderstelde opheffing ervan. Een religieus conflictmodel: kansloos op verlossing (voor vooruitgang biedt de techniek natuurlijk betere opties), maar hoopvol voor ons (spiritueel) bewustzijn.

“Het spirituele domein is in wezen dat van het onmogelijke. Ik zou zeggen dat de extase, het offer, de tragedie, de poëzie, de lach de vormen zijn waarin het leven in overeenkomst met het onmogelijke plaats vindt” (‘Le rire de Nietzsche’, 310).


[1] Getuigt de huidige ervaring van crisis in identiteit en zingeving hier niet van?