Over het creëren van iets bijzonders
“zelfs de Nachtwacht ligt over een paar honderd jaar als een hoopje stof onder zijn lijst” (Armando)
In het licht der eeuwigheid is alles nietig.
Wanneer men beseft dat zelfs de grootste kunstwerken de eeuwigheid niet doorstaan, wat zet ons dan aan om te creëren? Waarom zouden we dan nog iets bijzonders willen maken?
“Waarom gedichten schrijven … Om voortdurend je eigen verstand te boven te gaan … Tragisch zijn met een boek op je hoofd” (Murray 1997, 105).
Om te ontstijgen aan de alledaagsheid, aan de middelmatigheid? Opstijgen wanneer je weet dat je onvermijdelijk weer zult dalen – en crashen.
Een merkwaardig verlangen beheerst de scheppende (wanneer zijn verlangen inderdaad beheerst wordt door deze wil om op te stijgen en niet slechts door ijdelheid). Het bovenwereldse, dat is waar hij uiteindelijk naar toe wil. Is dit geen verkapte doodsdrift, een misplaatste ascese, een ouderwets religieus verlangen?
Wellicht.
Maar is er niet ook een ‘authentiek’ element in het scheppende verlangen, iets dat alle pogingen tot ontmaskering en al het wantrouwen kan doorstaan? Hoe hou je anders het vol?
Zouden we voor een antwoord het perspectief niet moeten omdraaien, het contrast volledig veranderen, zodat het zogenaamde licht der eeuwigheid veeleer de duisternis der eeuwigheid blijkt te zijn? Dan is het creëren van iets bijzonders een momentane verlichting, een oprisping in de eeuwige duisternis: een flits – zoals een ster aan het eind van haar leven tot gigantische proporties opzwelt, explodeert en even een immense hoeveelheid licht produceert die haar zichtbaar maakt op plekken in het universum waar ze nog nooit (zo) was waargenomen. Zou dit, in een wereld zonder God, niet een manier kunnen zijn om ‘eeuwigheidswaarde’ te denken? Niet als participatie aan het bovenwereldse licht, zoals in het platonisme en christendom, maar als oprisping in het duister.
Een waanzinnig verlangen kenmerkt dan de mens; een verlangen om de wereld te ‘verlichten’ en meer te zien dan zijn gewone toestand hem toestaat. De mens moet al zijn krachten aanwenden (gebruiken, verbruiken) om zijn licht over de dingen te laten stralen. Hij zoekt naar openingen uit de grot, schijnt met zijn lantaarn naar mogelijkheden om te ontsnappen aan het schimmenrijk. Daar, buiten die grot, is geen wereld die al verlicht is. Hij, de scheppende, moet het verlichten. Met zijn licht creëert hij nieuwe vergezichten, nieuwe mogelijkheden van bestaan.