Onze blinde vlek
Wat we niet of slechts moeilijk kunnen uitspreken, is ook de geheime bron van aantrekking (of afstoting). In de keuze voor een vrouw gaat het, aldus Bataille, vaak om een ongrijpbaar aspect, om iets van het ‘innerlijk leven’: innerlijk worden we geraakt. Het verlangen wordt door ‘iets’ (een punt) in werking gezet dat we niet kunnen (be)grijpen, en het zou uitdoven als dat punt werd bereikt (zoals de behoefte verdwijnt bij bevrediging, en de gerealiseerde utopie een nachtmerrie wordt). Fantasieën zijn noodzakelijk. Ze houden ons op afstand van dat punt en houden daarmee tevens het verlangen gaande: we moeten dit punt niet al te direct beroeren.
“Je weet hoe snel ‘dat plekje’ waar de dingen zingen en zich blootgeven, bij een beetje, heel klein beetje gebrek aan tact dichtklapt, bezoedeld wordt, stolt en verdwijnt door een blik, een woord of een gebaar” (Céline 1971, 41)
Zoals de blinde vlek van het oog het zien mogelijk maakt, zo bestaat ons bewustzijn eveneens bij gratie van een ‘blinde vlek’. De kern van onszelf als wezens van verlangen ligt in iets dat we niet kunnen aanschouwen zonder dat het ons verteert. Wij, als bewuste en rationele wezens, bewegen ons rond een Ding, een buitengesloten ‘object’ dat we niet kunnen (of zelfs moeten, of willen) bevatten. [1]
[1] In zijn Project voor een Wetenschappelijke Psychologie introduceert Freud de term ‘het Ding’ voor die dimensie van de naaste die ons altijd vreemd zal blijven, en die ervoor zorgt dat we op een grens stoten. ‘Het Ding’ geeft aan dat niet alles gereduceerd kan worden tot aangename en vertrouwde voorstellingen (het lustprincipe). Er is ook ‘iets’ (daarbuiten, ‘out there’) dat vreemd, vijandig en bedreigend blijft. Freuds Franse navolger Jacques Lacan beschouwt dit freudiaanse Ding als het object van verlangen zelf, dat onmogelijk ‘in zichzelf’ te bereiken is, maar alleen via substituut-voorstellingen waarmee het ‘voor ons’ verschijnt (zo neemt hij Batailles gedachten over het onmogelijke verlangen op in een psychoanalytische theorie). Doordat het verlangen toch altijd gericht blijft op dit onmogelijke object heeft het de voortdurende potentie om excessief en destructief te worden (‘mateloosheid’). Waar het lustprincipe ons dus altijd op een bepaalde (‘normale’, ‘gezonde’) afstand van het Ding wil houden, daar drijft de doodsdrift ons er naartoe: voorbij het lustprincipe.