Oneindig verlangen

'over' Georges Bataille

Mythen van de soevereine mens

“Ik ben Niets: deze parodie van affirmatie is het laatste woord van de soevereine subjectiviteit” (La souveraineté, 449).

-God is Niets. En de soevereine mens is Niets. Betekent dat niet dat de soevereine mens de plaats van God inneemt, overneemt. Hebben we hier niet een nieuwe mythologie? En laten we eerlijk zijn: mythen zijn toch niets anders dan manieren om God weer aan te kleden. De mythologie van de Übermensch, van de mens op zijn hoogtepunt?

“Daarbij moet tenslotte, wanneer redeneren niet volstaat, ook de mythe helpen” (Nietzsche 1987, 94).

-Inderdaad. Zarathoestra als de onmiddellijke uitdrukking van de soevereine subjectiviteit, de fictie van een heilige werkelijkheid (La souveraineté  448). De mens die lacht, de mens die huilt, de mens die een ervaring heeft van het heilige, van het weerzinwekkende, van de dood … die wordt altijd geconfronteerd met het Niets. Maar plotseling onthult dit Niets zich als het hoogste antwoord, miraculeus, soeverein.

“Ik definieer de zuivere soevereiniteit als het miraculeuze rijk van het niet-weten” (La souveraineté 252n).

Het Niets kunnen accepteren, erom kunnen lachen, ermee kunnen lachen, kunnen dansen! Natuurlijk, dat is de mythe van de soevereine mens Zarathoestra.[1]

-Een leer die niet is te lezen. Die alleen te herkennen is wanneer je de ervaring kent. En als dit niet het geval is, valt er niks mee te beginnen. Daardoor blijven de teksten of ‘verslagen’ ervan gekenmerkt door een bepaalde tragiek, lijken lachwekkend of overdreven serieus. Want het zijn allemaal tekstuele producties achteraf, die de soevereiniteit alleen vanaf een afstand kunnen beschrijven, aangeven waar ze te vinden is en welke functie ze heeft, maar die zonder de ervaring leeg blijven. Ik begrijp wel dat sommigen niks met het werk van Bataille kunnen, het een werk van een waanzinnige noemen, in ieder geval niet van een filosoof. Begrijp je me? Want wie deze ervaring niet kent als het hoogst mogelijke in een wereld zonder God, die kan niks met zijn teksten. Wie haar wel kent is door de ervaring verbonden met de auteur, die hem kan helpen de plaats en functie ervan te verduidelijken.

-Zo begint het al aardig op een sekte te lijken.

-Ik weet het. Maar er zijn geen dogma’s, er is geen liturgie, geen leider. En toch zijn er, dat geef ik toe, aanhangers. Zoals Nietzsche en Bataille grote aanhangers zijn van deze waarheid van de soevereine subjectiviteit. En het probleem betstaat inderdaad dat men hen als de hogepriesters van deze God gaat beschouwen. Maar het zijn natuurlijk niets anders dan schrijvers, denkers. Waanzinnig geïnspireerde schrijvers, denkers.

-Schrijvers van een nieuwe mythologie.

-Ja. In vergelijking met de soevereine ervaring zijn alle teksten al snel mythologische producties. Maar men ontkomt er niet aan te spreken

(‘il faut parler’):

mythen van de soevereine mens.[2]


[1] Zarathoestra heeft zo de kenmerken van een mythologische held. “De held is de man of vrouw die erin is geslaagd zich door zijn persoonlijke en plaatselijke historische beperkingen heen een weg te banen naar de algemeen geldige, normaal gesproken menselijke vormen. De visies, ideeën en inspiratie van zo iemand zijn rechtstreeks afkomstig uit de oerbronnen van het menselijk leven (…) De held is gestorven als moderne mens; maar als eeuwige mens, als volmaakte, aspecifieke, universele mens is hij herboren. Zijn tweede grootse taak is daarom (zoals Toynbee stelt en alle grote mythologieën van de mensheid aangeven) vervolgens naar ons terug te keren in zijn nieuwe gedaante en ons de les te leren die hij van het hernieuwde leven heeft geleerd” (Campbell 1993, 27).

[2] “Het is de taak van de mythologie en van het sprookje de specifieke gevaren en technieken van de duistere weg van tragedie naar komedie te onthullen” (Campbell 1993, 34).