Eenzaamheid en soevereiniteit van de schrijver
De schrijver die niet wordt gedragen door de bevestiging door anderen (uit gebrek: het lukt hem niet, of uit overvloed: hij hoeft het niet) en die het zonder ‘erkenning’ moet stellen, kan niet anders dan telkens weer opnieuw beginnen met het (her)bevestigen van zijn waarde. Hem ontbreekt het geïnstitutionaliseerde kader dat zijn eigenwaarde stabiliseert en op een constant peil houdt (en natuurlijk het liefst vergroot).[1] Het continu moeten zoeken van wat hem en zijn schrijfwerk de moeite waard maakt, is een bijna onmogelijke opgave, een druk waaraan hij dreigt te bezwijken. Maar het is ook zijn kans, want het legt de waarde (of zelfs de waarheid) in de tekst zelf. Het dwingt hem ertoe iedere keer opnieuw de ‘geest’ te vinden die van inspiratie getuigt en de zaken oorspronkelijk te formuleren.
“De hartverscheurende vraag van dit boek …
gesteld door een gewonde, hulpeloze man, langzaam zijn krachten verliezend …
wanneer er niet langer een groot geheel is in naam waarvan te spreken, hoe dan te handelen, hoe anderen vragen te handelen en wat te doen?” (Sur Nietzsche, 161).
Nietzsche was eenzaam. Met enig bravoure poneerde hij de eenzaamheid zelfs als (therapeutisch) ideaal. Zijn ‘werk’, zijn denken, verzet zich dan ook tegen eenduidige interpretaties die door slaafse navolging de ‘geest’ eruit persen. Ook Bataille was eenzaam. Zijn werk verzet zich eveneens tegen alle mogelijke vormen van ‘sluiting’ die de aanvechting, voortkomend uit de levende ervaring achter zijn woorden, elimineren ten gunste van een strikte coherentie. In Nietzsche zag hij eigenlijk zijn enige gezelschap op aarde. Maar hij waakte ervoor diens discipel te worden die door volgzaamheid de inzet van Nietzsches denken zou vernietigen. Wat ze deelden was een ervaring (want elke vriendschap, ook al is ze imaginair, moet rusten op iets dat men deelt): de aanschouwing van een chaotische wereld waaruit God zich heeft teruggetrokken. De ervaring van een lege hemel van waaruit niet langer orde wordt aangebracht. De mens moet zelf zijn wereld vullen (met betekenis). Een nagenoeg onmogelijke opgave die alleen op uitzonderlijke, soevereine momenten even word vervuld, wanneer een goddelijke flits heel even de dingen verlicht en in al hun glorie aanschouwelijk maakt – waarna de schaduw weer over de dingen trekt.
In het schrijven kan zich het soevereine aandienen als de ‘goddelijke’ vonk der inspiratie. Alleen die zal het de moeite waard maken, en het voor langere tijd betekenis geven.
[1] Volgens Badiou is een ‘zuiver zelfverlangen’ nodig voor de persoon die radicaal ergens door gegrepen is en daardoor breekt met de verwachtingen die aan hem worden opgelegd. “Het subject moet als het ware op eigen kracht doorgaan, want ze wordt niet langer door de dubbelzinnigheden van het fictieve zelfbeeld beschermd” (Badiou 2005, 87).